درجه حفاظت IP چیست؟ کد IP یا Ingress Protection نشان میدهد محفظه یک وسیله الکتریکی یا الکترونیکی تا چه اندازه در برابر ورود اجسام جامد، گردوغبار و آب محافظت شده است.
احتمالاً روی چراغ، تجهیزات صنعتی، گوشی، ماژول یا کابینت نمایشگر با عباراتی مانند IP44، IP65، IP67 یا IP68 روبهرو شدهاید. دو عدد بعد از IP هرکدام معنی جداگانهای دارند و برای انتخاب تجهیز مناسب باید آنها را مستقل از یکدیگر بررسی کرد.
این موضوع در تجهیزاتی که در فضای باز نصب میشوند، مانند تلویزیون شهری، اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا نمایشگر ممکن است بهطور مداوم در معرض گردوغبار، باران و شرایط محیطی مختلف قرار داشته باشد.
استاندارد IP چیست؟
IP مخفف Ingress Protection است و درجه حفاظت محفظه تجهیزات را مشخص میکند.
استاندارد اصلی این سیستم IEC 60529 است.
ساختار معمول کد به شکل زیر است:
IP65
در این مثال:
عدد 6 = میزان حفاظت در برابر اجسام جامد و گردوغبار
عدد 5 = میزان حفاظت در برابر نفوذ آب
هرچه عدد بالاتر باشد، سطح حفاظت در همان دسته بیشتر است؛ اما باید دو رقم را جداگانه تفسیر کرد.
برای مثال IP65 و IP67 هر دو در برابر گردوغبار سطح 6 دارند، اما سطح مقاومت آنها در برابر آب متفاوت است.
رقم اول در درجه حفاظت IP چیست؟
رقم اول میزان حفاظت محفظه در برابر تماس با قسمتهای خطرناک و ورود اجسام جامد را مشخص میکند.
عدد 0
هیچ سطح مشخصی از حفاظت در برابر ورود اجسام جامد وجود ندارد.
عدد 1
محافظت در برابر اجسام بزرگتر از حدود 50 میلیمتر.
عدد 2
محافظت در برابر اجسام بزرگتر از حدود 12.5 میلیمتر؛ برای مثال جلوگیری از دسترسی مستقیم با انگشت.
عدد 3
محافظت در برابر اجسام بزرگتر از 2.5 میلیمتر.
عدد 4
محافظت در برابر اجسام بزرگتر از 1 میلیمتر.
عدد 5
Dust Protected
ورود گردوغبار بهطور کامل غیرممکن نیست، اما مقدار نفوذ نباید به حدی باشد که عملکرد مناسب دستگاه را مختل کند.
عدد 6
Dust Tight
بالاترین درجه حفاظت در این بخش است و محفظه در آزمون مربوطه در برابر نفوذ گردوغبار حفاظت کامل دارد.
بنابراین در کدی مانند IP65، عدد اول 6 نشان میدهد تجهیز دارای سطح Dust Tight است.

رقم دوم در درجه حفاظت IP چیست؟
رقم دوم مقاومت محفظه را در برابر نفوذ آب با اثرات زیانآور مشخص میکند.
عدد 0
هیچ حفاظت مشخصی در برابر آب وجود ندارد.
عدد 1
محافظت در برابر چکیدن عمودی آب.
عدد 2
محافظت در برابر چکیدن آب هنگامی که محفظه تا 15 درجه متمایل شده باشد.
عدد 3
محافظت در برابر پاشش آب طبق شرایط آزمون استاندارد.
عدد 4
محافظت در برابر Splash یا پاشیدهشدن آب از جهات مختلف.
عدد 5
محافظت در برابر Water Jet یا جت آب.
عدد 6
محافظت در برابر جتهای قدرتمندتر آب.
عدد 7
محافظت در برابر اثرات غوطهوری موقت در آب تحت شرایط آزمون استاندارد.
عدد 8
محافظت در برابر غوطهوری پیوسته تحت شرایطی که برای تجهیز تعیین میشود.
عدد 9
محافظت در برابر جت آب با فشار و دمای بالا طبق آزمون مربوطه.
بنابراین نباید فقط بگوییم «هرچه رقم دوم بیشتر باشد، دستگاه در هر شرایطی ضدآبتر است». آزمونهای 7، 8 و 9 ماهیت متفاوتی با آزمونهای جت آب دارند.

حرف X در کد IP به چه معناست؟
یکی از اشتباهات رایج این است که X را با عدد صفر یکسان بدانیم.
این درست نیست.
اگر بهجای یکی از اعداد حرف X نوشته شود، یعنی برای آن بخش درجه مشخصی اعلام نشده یا آن الزام در کد تعریف نشده است.
برای مثال:
IPX5
یعنی درجه حفاظت در برابر اجسام جامد با یک عدد مشخص اعلام نشده، اما تجهیز در برابر Water Jet در سطح 5 ارزیابی شده است.
در مقابل:
IP05
معنی متفاوتی دارد و عدد صفر مشخصاً نشاندهنده نبود حفاظت در بخش اول است.
جدول درجه حفاظت IP برای گردوغبار
برای مرور سریع:
IP0X: بدون حفاظت مشخص
IP1X: اجسام بزرگتر از 50 میلیمتر
IP2X: اجسام بزرگتر از 12.5 میلیمتر
IP3X: اجسام بزرگتر از 2.5 میلیمتر
IP4X: اجسام بزرگتر از 1 میلیمتر
IP5X: Dust Protected
IP6X: Dust Tight
جدول درجه حفاظت IP در برابر آب
IPX0: بدون حفاظت مشخص در برابر آب
IPX1: چکه عمودی آب
IPX2: چکه آب در حالت مایل
IPX3: Water Spray
IPX4: Splashing Water
IPX5: Water Jets
IPX6: Powerful Water Jets
IPX7: غوطهوری موقت
IPX8: غوطهوری پیوسته تحت شرایط تعریفشده
IPX9: جت آب با فشار و دمای بالا
IP20 چیست؟
IP20 یکی از درجات رایج برای تجهیزات داخلی است.
عدد 2 نشان میدهد تجهیز در برابر تماس و ورود اجسام بزرگتر از حدود 12.5 میلیمتر حفاظت دارد.
عدد 0 نشان میدهد حفاظت مشخصی در برابر آب ندارد.
بنابراین تجهیز IP20 معمولاً برای محیطهای خشک داخلی مناسبتر است و نباید آن را بدون حفاظت اضافی در معرض آب قرار داد.
IP44 چیست؟
در IP44:
عدد اول 4 = حفاظت در برابر اجسام جامد بزرگتر از 1 میلیمتر
عدد دوم 4 = حفاظت در برابر پاشش آب
این درجه در بعضی تجهیزات نیمهباز یا محیطهایی که احتمال Splash وجود دارد دیده میشود.
اما IP44 را نباید با «ضدآب کامل» اشتباه گرفت.
IP54 چیست؟
در IP54:
عدد 5 = Dust Protected
عدد 4 = حفاظت در برابر پاشش آب
یعنی مقداری گردوغبار ممکن است وارد محفظه شود، اما نباید عملکرد تجهیز را مختل کند.
این سطح برای بعضی تجهیزات صنعتی یا محیطهای دارای گردوغبار متوسط مناسب است، اما انتخاب نهایی باید براساس شرایط واقعی نصب انجام شود.
IP65 چیست؟
IP65 یکی از درجات بسیار شناختهشده در تجهیزات فضای باز است.
عدد 6 یعنی محفظه Dust Tight است.
عدد 5 یعنی در برابر Water Jets طبق شرایط آزمون استاندارد حفاظت دارد.
به همین دلیل IP65 در تجهیزاتی که در معرض گردوغبار و بارندگی قرار میگیرند اهمیت زیادی دارد.
در پروژههای تلویزیون شهری Outdoor نیز درجه حفاظت کابینت، ماژولها و اجزای مرتبط باید با شرایط محل نصب هماهنگ باشد.
البته فقط مشاهده عبارت IP65 کافی نیست؛ باید مشخص شود این درجه برای کل کابینت، قسمت جلو یا قسمت پشت نمایشگر اعلام شده است.
IP66 چه تفاوتی با IP65 دارد؟
هر دو درجه دارای حفاظت سطح 6 در برابر گردوغبار هستند.
تفاوت در رقم دوم است.
IP65 در برابر Water Jets حفاظت دارد.
IP66 برای Powerful Water Jets آزمون میشود.
بنابراین IP66 سطح مقاومتری در آزمون جت آب نسبت به IP65 دارد.
اما باز هم IP66 به معنی مناسب بودن برای غوطهوری در آب نیست.
IP67 چیست؟
در IP67:
عدد 6 = Dust Tight
عدد 7 = حفاظت در برابر اثرات غوطهوری موقت
در شرایط متداول آزمون IP67، تجهیز میتواند در برابر غوطهوری تا حدود یک متر آب برای مدت مشخص آزمون مقاومت کند.
اما نباید IP67 را به معنی «قابل استفاده دائمی زیر آب» در نظر گرفت.
برای کاربرد غوطهوری طولانیتر باید مشخصات IPX8 و شرایط اعلامشده سازنده بررسی شوند.
IP68 چیست؟
IP68 نیز سطح 6 حفاظت در برابر گردوغبار دارد.
رقم 8 به غوطهوری پیوسته مربوط است.
نکته مهم این است که IP68 یک عمق و زمان یکسان برای همه محصولات تعیین نمیکند.
شرایط دقیق عمق و مدت باید توسط سازنده مشخص شود و براساس آزمون تجهیز باشد.
بنابراین اگر روی یک محصول IP68 نوشته شده، باید دیتاشیت آن را بررسی کنید تا بدانید این درجه دقیقاً تحت چه شرایطی معتبر است.
آیا IP68 از IP67 بهتر است؟
از نظر آزمون غوطهوری، IPX8 برای شرایط پیوستهتری نسبت به IPX7 تعریف میشود.
اما این به آن معنی نیست که تجهیز IP68 الزاماً تمام آزمونهای پایینتر، مانند جت آب IP65 یا IP66، را نیز پشت سر گذاشته است.
آزمونهای IPX7 و IPX8 ماهیت متفاوتی با جت آب دارند.
در پروژههای حساس ممکن است محصول دارای چند درجه باشد؛ برای مثال درجهای برای جت آب و درجه دیگری برای غوطهوری.
آیا IP نشاندهنده مقاومت در برابر مواد شیمیایی است؟
خیر.
این بخش نسخه قبلی مقاله باید اصلاح شود.
استاندارد IP اساساً برای بررسی حفاظت محفظه در برابر:
- دسترسی به قسمتهای خطرناک
- اجسام جامد
- گردوغبار
- آب
است.
IP بهتنهایی نشان نمیدهد تجهیز در برابر مواد شوینده، اسید، نمک، خوردگی یا مواد شیمیایی مقاوم است.
برای چنین شرایطی باید استانداردها، جنس بدنه و تستهای مخصوص همان محصول بررسی شوند.
آیا IP مقاومت در برابر ضربه را نشان میدهد؟
خیر.
IP و IK دو مفهوم متفاوت هستند.
IP درباره نفوذ اجسام جامد و آب است.
IK میزان مقاومت محفظه در برابر ضربه مکانیکی خارجی را مشخص میکند.
بنابراین ممکن است تجهیزی IP65 باشد اما مقاومت مکانیکی آن در برابر ضربه پایین باشد.
برای تجهیزات شهری که در معرض برخورد یا آسیب فیزیکی قرار دارند، بررسی IK نیز میتواند مهم باشد.
حروف اضافی بعد از کد IP چه معنایی دارند؟
در بعضی کدها پس از اعداد، حروف اضافه دیده میشود.
حروف A، B، C و D میتوانند اطلاعات بیشتری درباره جلوگیری از دسترسی افراد به قسمتهای خطرناک ارائه کنند.
همچنین در IEC 60529 حروف تکمیلی مانند:
H
برای تجهیزات High Voltage در شرایط تعریفشده استاندارد
M
برای شرایطی که قسمتهای متحرک دستگاه هنگام آزمون آب در حال حرکت بودهاند
S
برای حالتی که قسمتهای متحرک هنگام آزمون آب ثابت بودهاند
W
برای اطلاعات تکمیلی مربوط به شرایط آبوهوایی مشخص
استفاده میشوند.
بنابراین حرف F به معنی مقاومت در برابر روغن جزو حروف تکمیلی استاندارد IEC 60529 نیست و بهتر است از نسخه قبلی مقاله حذف شود.
بهترین IP برای فضای باز چیست؟
برای همه تجهیزات Outdoor نمیتوان یک عدد ثابت تعیین کرد.
انتخاب IP باید بر اساس شرایط محل نصب باشد.
اگر تجهیز زیر سقف یا در محیط نیمهباز قرار دارد، نیاز آن با دستگاهی که مستقیماً در معرض باران و گردوغبار است متفاوت خواهد بود.
در بسیاری از تجهیزات Outdoor، درجاتی مانند IP65 یا بالاتر دیده میشود، اما این موضوع نباید به یک قانون عمومی تبدیل شود.
قبل از انتخاب باید موارد زیر بررسی شوند:
- شدت بارندگی
- گردوغبار
- جهت برخورد آب
- محل نصب
- وجود سقف یا Shelter
- شستوشوی تجهیزات
- آببندی کابلها
- دمای محیط
- رطوبت
- دیتاشیت سازنده
درجه IP در تلویزیون شهری چه اهمیتی دارد؟
در تلویزیون شهری Outdoor، نفوذ آب و گردوغبار میتواند به:
- ماژول LED
- Receiver Card
- پاور
- کابلها
- کانکتورها
- بردهای الکترونیکی
آسیب وارد کند.
بنابراین درجه حفاظت کابینت و اجزای نمایشگر از فاکتورهای مهم انتخاب است.
اما یک نکته بسیار مهم این است که ممکن است درجه IP Front و Rear یک کابینت متفاوت باشد.
برای مثال سازنده ممکن است درجه بالاتری برای سطح جلویی و درجه متفاوتی برای پشت کابینت اعلام کند.
به همین دلیل هنگام انتخاب نمایشگر Outdoor باید دیتاشیت کامل محصول بررسی شود، نه فقط یک عبارت IP روی تبلیغات محصول.
آیا IP65 برای تلویزیون شهری کافی است؟
در بسیاری از پروژههای Outdoor، IP65 میتواند سطح حفاظت مناسبی در برابر گردوغبار و جت آب فراهم کند.
اما نمیتوان بدون بررسی پروژه گفت همیشه کافی است.
شرایط آبوهوایی، نوع سازه، جهت نصب، سیستم تهویه، محل اتصالات و نحوه دسترسی به پشت نمایشگر همگی اهمیت دارند.
برای پروژههای حرفهای بهتر است IP موردنیاز در مرحله طراحی براساس محل نصب تعیین شود.
آیا نصب اشتباه میتواند درجه IP را کاهش دهد؟
بله.
درجه IP مربوط به محفظهای است که تحت شرایط مشخص آزمایش شده است.
اگر هنگام نصب:
- درپوشها درست بسته نشوند
- Gasket آسیب ببیند
- Cable Gland نامناسب استفاده شود
- کانکتورها باز بمانند
- سوراخ اضافی ایجاد شود
- پیچها و درها درست بسته نشوند
ممکن است حفاظت واقعی سیستم کاهش پیدا کند.
بنابراین IP فقط ویژگی خود محصول نیست؛ نحوه نصب نیز در حفظ آن اهمیت دارد.
تفاوت Waterproof و IP چیست؟
عبارت Waterproof یک اصطلاح عمومی و بازاریابی است و بهتنهایی اطلاعات دقیقی درباره شرایط آزمون نمیدهد.
در مقابل IP یک سیستم طبقهبندی استاندارد است.
به همین دلیل هنگام انتخاب تجهیزات بهتر است بهجای عبارتهایی مانند «کاملاً ضدآب»، درجه دقیق IP و شرایط آزمون سازنده بررسی شود.
سوالات متداول
درجه حفاظت IP چیست؟
IP یک کد استاندارد برای بیان میزان حفاظت محفظه تجهیزات در برابر دسترسی به قسمتهای خطرناک، اجسام جامد، گردوغبار و آب است.
IP65 یعنی چه؟
عدد 6 به معنی Dust Tight و عدد 5 به معنی حفاظت در برابر Water Jets طبق شرایط آزمون است.
IP67 یعنی چه؟
IP67 یعنی تجهیز Dust Tight است و در برابر اثرات غوطهوری موقت طبق شرایط آزمون حفاظت دارد.
IP68 یعنی چه؟
IP68 یعنی تجهیز Dust Tight است و برای غوطهوری پیوسته تحت شرایط تعیینشده آزمایش شده است. عمق و مدت دقیق باید از سازنده بررسی شود.
حرف X در IPX5 یعنی چه؟
X به معنی نبود حفاظت نیست؛ یعنی درجه عددی آن بخش مشخص یا اعلام نشده است.
آیا IP65 ضدآب است؟
بهتر است از عبارت «دارای حفاظت در برابر Water Jets» استفاده شود. IP65 برای غوطهوری در آب تعریف نشده است.
IP65 بهتر است یا IP67؟
بستگی به نوع خطر دارد. IP65 در برابر Water Jets آزمون میشود و IP67 در برابر غوطهوری موقت. یکی الزاماً جایگزین کامل دیگری نیست.
آیا درجه IP مقاومت در برابر ضربه را مشخص میکند؟
خیر. مقاومت مکانیکی در برابر ضربه با IK بررسی میشود.
برای تلویزیون شهری چه IPای مناسب است؟
به شرایط نصب بستگی دارد. در پروژههای Outdoor باید درجه IP کابینت، بخش جلو و پشت، اتصالات و شرایط واقعی آبوهوایی بررسی شوند.
جمعبندی
درجه حفاظت IP یکی از مهمترین مشخصات برای انتخاب تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی در محیطهای مختلف است.
رقم اول میزان حفاظت در برابر اجسام جامد و گردوغبار و رقم دوم میزان حفاظت در برابر آب را نشان میدهد.
درجاتی مانند IP44، IP54، IP65، IP66، IP67 و IP68 هرکدام برای شرایط متفاوتی تعریف شدهاند و نباید تنها با این منطق که «عدد بالاتر همیشه بهتر است» انتخاب شوند.
در تلویزیون شهری Outdoor نیز درجه IP باید همراه با شرایط نصب، آببندی کابینت، اتصالات، سازه و شرایط محیطی بررسی شود تا سیستم در طول زمان عملکرد پایدار داشته باشد.